بررسي کارکردهاي وبلاگ به عنوان يک رسانه آموزشي

نوشته: ديويد هوفيکر[1]

اين مقاله، به کاويدن نقش وبلاگها يا "بلاگها " درمحيطهاي کلاسي ميپردازد.بلاگها، که به نشريات يا وقايع روزانه شخصي شباهت دارند و حوزه پيوسته اي را فراهم ميکنند که درآن خود-تعبيري و خلاقيت تشويق ميشود و ارتباطات پيوسته ايجاد ميشوند،يک فرصت عالي را براي آموزشگران به منظورپيشرفت در باسوادي ازطريق روايت ماجرا و گفتمان به وجود مي آورند. اين مقاله، به بررسي اهميت سواد و روايت ماجرا دريادگيري ميپردازد، آنگاه اين مفاهيم را با ويژگيهاي بلاگها درکناريکديگرقرارميدهد. اين مقاله،عملا، نمونه هايي ازبلاگها را نيز مرورميکند.

اينترنت، به طورمداوم کاربردهايي به وجود مي آورد که فقط به منظورترويج تعبير فردي نيستتند؛ بلکه گسترش پيوسته جامعه را نيز درنظرميگيرند.پژوهشهاي تازه درزمينه ارتباطات با واسطه رايانه[2]، محيطهايي همچون تالارهاي گفتمان[3]، گروههاي خبري[4] و دامنه هاي چند کاربره[5]، گرايشهاي جالب را درطريقي که هويت فردي نشان داده ميشود، آشکارکرده است؛ دراين ميان، زبان مورد استفاده قرارميگيرد و تعاملات نشرداده ميشوند(کالورت[6] و ديگران،2003؛ کريستال[7]،2001؛ گرينفيلد[8] و سابرامانيام[9]،2003؛هرينگ[10] ،2000؛ تارکل[11]،1995).

يکي ازتازه ترين پيشرفتها درارتباطات با واسطه رايانه، وبلاگ[12] يا بلاگ[13] ميباشد.بلاگها مجلاتي شخصي هستند که همانند يک دفترخاطرات روزانه، ازمدخلهايي که ترتيب تاريخ و زمان دارد، تشکيل ميشوند. ويژگيهاي بلاگ، شامل اين موارد ميباشند: نشرثابت متن يا گرافيک دروب، بدون اينکه به دانش فني گمراه کننده اي براي کاربران نيازي باشد؛ شيوه هايي براي افراد به منظور فراهم کردن نظرات يا بازخورد آنها نسبت به هرمطلب ارسال شده به اينترنت ازطريق وبلاگ؛ موقعيتي براي بايگاني مطالب ازقبل ارسال شده براساس تاريخ و به وجود آوردن فرامتنهايي[14] به ساير وبلاگهاي وبلاگ نويسان. اين ويژگيها نه فقط بلاگها را ازديگر فرمهاي ارتباطات با واسطه رايانه، مجزا ميکند؛ بلکه آنها موقعيتهاي تازه اي را نيز براي افراد جهت عرضه و بيان مطالب خودشان به صورت پيوسته[15] فراهم ميکنند.

جوانان که بخش عظيمي ازجامعه وبلاگ نويسان را تشکيل ميدهند، غالبا دروبلاگهاي خودمطالبي را به سايرمحيطهاي وبلاگ نويسي ارجـــــــاع داده اند. به عنوان نمونه، شرکت گسترش پرسئوس[16]، درمي يابد که 5/51 درصد ازکليه بلاگها درحال گسترش، توسط افراد19-13 ساله اداره و نگهداري ميشوند.(هنينگ[17]،2003) يک مطالعه مشابه، به اين نتيجه ميرسد که سن 4/40 درصد از پديدآورندگان وبلاگها زير20سال ميباشد. يک بازديد ازصفحه آماري www.livejournal.com که يکي ازعمومي ترين وب سايتهاي ارائه دهنده وبلاگ ميباشد، آشکارميسازد که بيشترين فراواني پديدآورندگان وبلاگها ازنظرسني، زير 20 سال طبقه بندي ميشود(1).

به دليل اينکه وبلاگها ميان جوانان عموميت فراواني پيدا کرده اند، ناديده گرفتن مشارکت وبلاگها درفناوري آموزشي، دشوار به نظرميرسد. آيا بلاگها قادرند درمحيطهاي آموزشي پيشرفتي به وجود آورند؟ آيا آنها ميتوانند درمحيطهاي کلاسي مورد استفاده واقع شوند؟ اين مقاله، فرض را براين مي گذارد که بلاگها ميتوانند يک ضميمه مهم براي نوآوريهاي فناوري آموزشي باشند؛ چرا که آنها سواد را ازطريق روايت ماجرا ترويج ميدهند، اين امکان را فراهم ميکنند که يک محيط يادگيري مشارکتي به وجود آيد، هرلحظه و درهرجا دسترسي به اطلاعات مورد نياز را تدارک مي بينند و درتمام رشته هاي دانشگاهي به عنوان نمونه باقي بمانند.

اين مقاله، به منظوراثبات درستي اين فرضيات، مبادرت به انجام موارد زير ميکند:

اول اينکه به اهميت سواد درپيشرفت کودکان ونوجوانان نظري خواهد افکند.سپس، حکايت گويي[18] را به عنوان يک عامل تسريع کننده درجهت پيشرفت سواد قرارخواهدداد. سوم، به جستجوي شيوه هايي خواهد پرداخت که ازطريق آنها وبلاگها بتوانند درکلاسها و بين رشته هاي دانشگاهي هم به صورت گروهي و به صورت انفرادي، مورد استفاده قراربگيرند. اين مقاله، به شرح نمونه هايي نيز ميپردازد که درآنها ازوبلاگها قبلا درمحيطهاي کلاسي استفاده شده است. درنهايت هم برخي اشارات و پيشنهادها براي پژوهشهاي آينده ارائه خواهد شد.

خواندن و نوشتن، اساس آموزش و نيازمنديهاي اساسي همه رشته هاي دانشگاهي را که شامل رياضيات و علوم ميباشند، فراهم ميکند(Cassell,2004). ازخواندن و نوشتن، غالبا به عنوان سواد شفاهي[19] ياد ميشود و بچه ها حتي قبل ازاينکه وارد محيط مدرسه شوند، توسعه اين مهارت را درخودشان آغاز مي کنند"Huffaker, 2004) . سواد شفاهي براي موفقيت درتمام زندگي-ازآغاز آموزش تا آينده استخدامي دربزرگسالي-به عنوان يک مهارت برتر، باقي مي ماند(Cassell, 2004) . بنابراين توجه به آن، درمحيطهاي آموزشي به طورمستمر، توسط مديران، سياستگزاران، والدين و معلمان مقدم خواهد بود.

فناوري نيز، نوع جديدي را ازسواد را افزوده است که بايد مورد توجه قراربگيرد. اين نوع سواد که گاهي به عنوان تحصيل ديجيتالي[20] درنظرگرفته ميشود، اشاره به شيوه هايي دارد که افراد درآن ميتوانند به سهولت، دريادگيري هر زبان طبيعي ديگر، فناوري را مورد استفاده قراردهند(Huffaker, 2004) . برخي پژوهشگران پيشنهاد ميکنند که تحصيل ديجيتالي، ديگرشرط لازم براي مشارکت دراجتماع، يادگيري مادام العمروفرصتهاي استخدامي خواهد بود(Resnick, 2002) . کاربردهاي فناوريهاي آموزشي داراي دو سويه است: آنها ميتوانند هم سوادي را که به صورتي سنتي افراد را به يادگيري تشويق ميکند، ترقي ببخشند و هم به پيشبرد تحصيل ديجيتال مورد نيازدرعصر بپردازند.

بلاگها به ارائه يک رسانه کامل درجهت سوادآموزي مي پردازند. نويسندگان همچنانکه روي کاغذ مي نويسند و مي خوانند، بايد به راحتي ازرايانه ها و اينترنت هم استفاده نمايند؛ زيرا بلاگها به مهارتهاي فني استثنائي نيازندارند، اما تاحدودي آگاهي ازکاربرد زبانهاي برنامه نويسي درمحيط وب به منظور سفارشي کردن بلاگ، مورد نيازاست؛ بلاگها به طورعادلانه براي تمامي گروهها و هردوجنس زن ومرد قابل استفاده هستند و هنوز رسانه اي را براي يادگيري زبانهاي برنامه نويسي فراهم مي سازند.

حکايت گويي مي تواند به عنوان اولين گامهاي توسعه سواد، مورد توجه قراربگيرد(Huffaker, 2004). عمل تعريف کردن ماجراها اجازه ميدهد تا مهارتهاي خواندن و زباني بچه ها رشد پيدا کند(Bransford, Brown, and Cocking, 1999). اين کار ممکن است زماني آغازشود که کودک و والدينش به هنگام خواب، با يکديگر به خواندن يک ماجرا بپردازند يا اينکه مادربزرگ با پدربزرگ يک کودک سه ساله زماني را صرف قصه گويي براي او بنمايند. اين ماجراها چه داستاني ، خودسرگذشتنامه يا حکايت باشند، سبب رشدوبلوغ بيشترقدرت روايت گويي دربچه ها ميشوند(Bransford, et al., 1999).

حکايت گويي دردوران کودکي به پايان نمي رسد. کودکان، نوجوانان و بزرگسالان به يک اندازه و همانند هم ممکن است دريابند که ماجراها به آنها دردرک جهان اطرافشان، ايحاد يا حفظ روابط و نزديکي ميان همتاهاي آنها کمک ميکنند. همچنين، ماجراها به کودکان و بزرگسالان کمک ميکنند تا تجربيات و احساسات خودرا به شيوه اي جالب و سرگرم کننده بيان کنند(Denning, 2001) . مهمترين مساله اينکه، حکايت گويي شيوه اي را براي به کارگيري قوه تخيل و کاويدن خلاقانه دراستفاده اززبان، شيوه اي اکتشافي که سبب پيشرفت سواد و گسترش زبان ميشود، فراهم مي سازد(Cassell and Ryokai, 2001) .

حکايت گويي نبايد منحصرا در موقعيتهاي شفاهي رخ دهد. خواندن و نوشتن ميتواند براي يک پديدآورنده، حوزه اي باشد که درآن ماداميکه سواد شفاهي گسترش مي يابد، به بيان ماجراها بپردازد. استفاده ازاينترنت براي برقراري اينترنت، اين امکان را براي يک پديدآورنده فراهم مي آورد همچنانکه تحصيل ديجيتال توسعه پيدا ميکند، ازسواد شفاهي استفاده نمايد. به دليل آنکه حکايت گويي براي گسترش سواد، يک شيوه خودجوش و خودپشتيبان[21] ميباشد، توجه به آن درمحيطهاي آموزشي به عنوان يک مکمل، حائز اهميت است.

وبلاگها يک شيوه عالي جهت ترکيب فناوري آموزشي و حکايت گويي درون کلاس و آنسوي ديوارهاي مدرسه هستند. به دليل اينکه قالب وبلاگها شبيه نگارش روزانه هاي شخصي است، که درآن فرد به ذکرماجراها و رويدادهاي زندگي شخصي و سرگذشت خود مي پردازد، فضايي را براي خلاقيت و بيان شخصي فراهم مي سازند. ايجاد پيوندها به سايروبلاگها همانند ارتباط ميان همتايان دردنياي غيرمجازي است.طراحي ازپيش تعيين شده، درک مستقيم و يادگيري ساده دراستفاده ازآن، که يک نظام جالب است، .بلاگ را به طورمنصفانه براي بسياري ازگروههاي سني وهردوجنس مذکر و مؤنث قابل استفاده ساخته است و معلمان نيز ميتوانند به راحتي براي تکميل دروس خود ازآن استفاده نمايند. به دليل آنکه وبلاگها درمحيط اينترنت قابل دسترسي و استفاده هستند، بلاگ نويسان ميتوانند درهرلحظه اززمان و هرمکان که يک ارتباط اينترنتي موجود و برقراراست، به بلاگهاي خود دسترسي داشته باشند و اين فرصتي براي يادگيري مستمر، خارج ازمحيط کلاس است.

بلاگها هم به صورت فردي و هم به صورت مشارکتي موجود هستند و به انتشار مطالب ميپردازند. بلاگها به عنوان مکاني که پديدآورنده ميتواند درآن به انتشار شخصي عقايد و نيز مطالب خود بپردازد و آن را درسطح عالي توسعه دهد، خوداظهاري[22] را ترويج ميدهد. درعين اينکه بلاگها با يک جامعه پيوسته ارتباط برقرار ميکنند، بلاگرها ميتوانند براي ساير همتايان خود دروبلاگهاي ديگر، نظربگذارند و نسبت به مطالب منتشرشده آنها بازخورد داشته باشند، و به وبلاگ يکديگرپيوند بدهند و يک سازمان پويا و درهم پيچيده اي را ايجاد کنند. درکلاس، دانش آموزان ميتوانند دريک محيط مشترک، يک فضاي شخصي نيز جهت خواندن و نوشتن دراختيارداشته باشند و عقايد خود را با ديگران به اشتراک بگذارند، به سؤال و جواب با سايرين بپردازند، به اين ترتيب پيوستگي اجتماعي گسترش پيدا ميکند.

بلاگها ميتوانند چندرشته اي باشند. به دليل آنکه خواندن و نوشتن ميتواند درمتون مختلف دانشگاهي مورد استفاده قراربگيرد، بلاگها درميان رشته هاي دانشگاهي داراي اين خاصيت مي باشند. حکايت گويي نبايد منحصرا به هنرهاي زباني واگذارشود؛ دانش آموزان ميتوانند احساسات و اداراکات خودرا درباره هرموضوعي بيان کنند. مثلا يک کلاس علمي، ميتواند به گسترش تبادل دروس آموخته شده پس از يک تجربه علمي، کمک نمايد. بحث ازمفاهيم بنيادين دررياضيات ميتواند به دانش آموزان کمک کند تا منطق را وراي فرمولها درک کنند. ماجراهاي غيرداستاني ميتوانند به دانش آموزان کمک کنند تا خودشان درموقعيت يک برش خاص ازتاريخ يا زمينه هاي انساني قراردهند. يک بلاگ جهاني ميتواند به طورصادقانه، دانش آموزان را با فرهنگ و سياست بين المللي آشنا کند، به طورمختصر، هررشته دانشگاهي ميتواند ازبلاگها براي رهيافت يک سبک ازفرايادگيري استفاده کند که مفاهيم يا قرائن به تفصيل هم به صورت فردي و هم به شکل گروهي، مورد بحث قرارمي گيرندو بين افراد مبادله ميشوند و انديشه ها درباره محتواي آموزشي پيشين به وجود مي آيند.

ويل ريچاردسون[23] دروبلاگ خود به آدرس weblogg–ed.com اطلاعات و گفتمانهايي که درباره نقش تکميلي وبلاگها درکلاسها مي باشند گردآوري ميکند.ريچاردسون،که يک معلم دردبيرستان منطقه اي مرکزي هانتردان[24] درنيوجرسي مي باشد، بلاگها را هم درکلاس روزنامه نگاري و هم درکلاس ادبيات مورد استفاده قرار ميدهد. درکلاس روزنامه نگاري، دانش آموزان، به گردآوري ماجراهاي خبري مي پردازند تا درباره آنها بنويسند و سپس با يکديگر به ويرايش آنها ميپردازند. درکلاس ادبيات، دانش آموزان مواد خواندني کلاسي را مورد انتقاد قراردهند و درباره آنها اظهار نظرکنند. به وسيله بلاگها ريچارسون به دانش آموزان اجازه ميدهد تا بيشترازقابليتهاي نوشتاري و شنيداري خود آگاهي پيدا کنند(Kennedy, 2003).

بلاگها ميتوانند دربسياري ازگروههاي مختلف سني مورد استفاده قرار بگيرند. مدرسه ابتدايي ج.اچ.هاوس[25] درکانيرس[26] واقع درجرجياي ايالات متحده، ازبلاگها(2) براي تشويق دانش آموزان کلاس به نوشتن استفاده مي کند. معلمان، بلاگها را براي گزينش نوشته هاي برجسته بچه ها استفاده مورد استفاده ميدهند. درنمونه مشابه ديگر، مدرسه ابتدايي هنرهاي جذاب بوکمن[27](3) درپورتلند واقع دراورگن[28]، است که بلاگها را به منظور ايجاد يک درگاه براي همه کلاسها به کارميبرد. بلاگ، بين هر معلم، نمايش موارد تصويري، شاهکارهاي دانش آموزي و اخبار کلاسي پيوند برقرار مي کند.

بلاگها ميتوانند مدارس انفرادي پيشين را نيز توسعه دهند. دانشگاه علم و فناوري گاليله، يک کتابخانه بلاگي[29](4) را پشتيباني ميکند که درآن با استفاده ازنرم افزار بلاگ، پژوهش، خواندن و نوشتن ترقي مي يابد. کارکنان کتابخانه بلاگي، بلاگها را به دليل نظم بي پايه و اساس، مسائل نگهداري آنها، و نيز تمرکز بر محتوا ، مشارکت و مستند سازي وظايف کامل(5)يک ابزار مؤثر براي پيشبرد سواد مي يابند.

بلاگها ميتوانند يک ابزار سودمند و مؤثر براي معلمان باشند. مثلا، بلاگ[30] ازيک بلاگ براي “ مستند سازي، انعکاس، برنامه ريزي، مربي گري، تحليل و برقراري ارتباط” (6)بين مربيان و معلمان جديد، فراهم آوري راهنمايي و پشتيباني استفاده مي کند. بحثهاي روزانه، آگاهي ازبرنامه ريزي روزانه يا آمادگي براي آزمونهاي گواهينامه و حتي شيوه هايي براي صرفه جويي درزمان، دربلاگ وجود دارند. کاربران اين بلاگ را نه فقط به عنوان يک شکل مؤثربراي برقراري ارتباط مي يابند، بلکه آنرا يک شيوه عالي براي بايگاني دانش و ايجاد يک تاريخچه براي مؤسسه نيز درنظر مي بينند.

درمثالهاي بالا، نکاتي که سريع مطرح ميشوند،انعطاف پذيري وقابليت قياس بلاگهاهستند. بلاگها به کلاسهاي انفرادي يا حتي تمام مدرسه محدود نمي شوند، بلکه قدرت ايجاد جوامع پيوسته را نيز انعکاس ميدهند. بلاگها ميتوانند براي پيشبرد خواندن و نوشتن، نمايش نمونه اي ازآثاردانش آموزان يا تبادل انديشه ها ميان آنان، معلمان يا مديران مدرسه مورد استفاده قرار بگيرند. به طورخلاصه، بلاگها قصد دارند نشان دهند که ايجاد محتواي پيوسته، فقط به خلاقيت کاربران آن محدود است.

وبلاگها فرصتي عالي را براي مربيان به منظور پيشرفت سواد ازطريق حکايت گويي و گفتمان فراهم مي آورند. حکايت گويي و سواد، بنياد توسعه زبان و بيش ازآن، بنياد يادگيري هستند. نقل ماجراها ازکودکي تا بزرگسالي به عنوان امري مهم، باقي مي مانند به دليل آنکه ماجراها اين امکان را به افراد ميدهند تا تجربيات و احساسات خود را به شيوه اي جالب و سرگرم کننده بيان کنند و اين کاربه آنها کمک مي کند تا جهان پيرامون خودرا درک کنند و روابط متقابل با همتايان خود را توسعه دهند و تقويت نمايند. ازاين گذشته، حکايت گويي، موجب ارتقاي سواد شفاهي به عنوان يکي ازمهمترين جنبه هاي آموزش، ميشود.

ويژگيهاي وبلاگها همچون فضاي شخصي که به وجود مي آورد و برقراري پيوندها ميان يک جامعه پيوسته، يک زمينه ارتباطي عالي رايانه مداررا براي اصطلاحات فردي و تعاملات مشارکتي درقالب حکايت گويي و گفتمان، ايجاد مي نمايد. سهولت استفاده و دسترسي ازهرمکان و هرلحظه اززمان به بلاگها آنها را به عنوان يک ابزار عالي براي مربيان درآورده است. استفاده و درک آن هم براي وبلاگ نويسان و هم براي معلمان، که بخواهند بلاگهارا براي تکميل تدريس به دانش آموزان به کارببرند، ساده است. بلاگ، محيطي را فراهم مي نمايد که درآن يادگيري، به کلاس محدود نميشود و پديدآورندگان ميتوانند درصورتيکه ارتباط اينترنتي برقرارباشد، به بلاگهاي خود دسترسي داشته باشند. درنهايت، قابل قياس بودن آن درميان رشته هاي دانشگاهي، به عنوان يک مزيت درنظرگرفته ميشود؛ چرا که بلاگها را ميتوان هم درکلاس علمي و هم درکلاس نگارش خلاقانه،‌مورد استفاده قرارداد.

بسياري ازپژوهشگران انتظار دارند که حيطه فعاليت بلاگها گسترش پيدا کند.

(Henning, 2003; Herring, et al., 2004; Kumar, et al., 2003). (Henning, 2003; Herring, et al., 2004; Kumar, et al., 2003).

حتي پيش بيني هايي که اخيرا درمورد ازدياد مقداربلاگها شده که تعداد آنها ازيک ميليون به سه ميليون افزايش ميرسد(Greenspan, 2003; Henning,,2003)(7)، اهميت مطالعه برروي بلاگها را درکنار زمينه هاي ارتباطي رايانه مدار، به خصوص با توجه به شيوه هايي که درآنها کودکان و نوجوانان ازاينترنت استفاده ميکنند، و شيوه هايي که مديران مدرسه، سياستگذاران و مربيان براي ترقي يادگيري ميتوانند مورد استفاده قراردهند، نمايان مي سازد.

پژوهشهاي آتي بايد شامل مطالعاتي باشد که به آشکارسازي فراهم سازي زبان يا درک وضبط يادگيري هنگام استفاده ازوبلاگها بپردازد.درک شباهتها و اختلافها ميان گروههاي جنسي، قومي و سني به توسعه بيشتر رويکردهاي شخصي براي تکميل دروس درکلاس و افزايش قابليت کاربرد وبلاگها درمحيطهاي آموزشي نيزکمک خواهد کرد.