درآمدي بر جايگاه اخلاق در کاربري فناوري اطلاعات -1

بازيافت اخلاق  و  فرهنگ

  در

عصر اطلاعات و ارتباطات

فرهنگ و فناوري اطلاعات به عنوان دو سيستم باز ، داراي اجزائي هستند که آن اجزاء نيز با يکديگر رابطه اي سيستم مدارانه دارند ، تغيير و دگرگوني در اجزاي هر يک از آنها به گونه اي است که ساختار داخلي ديگري را به آرايش جديدي مي کشاند .  در نتيجه اخلاق نيز به عنوان جزئي از فرهنگ تحت تاثير متقابل فناوري اطلاعات و مظاهر آن قرار مي گيرد .

آگاهيم و پذيرفته ايم که فناوري ها ذاتا منفي و مخرب نيستند ، بلکه اگر انسان به مانند يکي از منابع تامين فناوري تحت سيطره پنهان آن قرار گيرد و سرنوشت و تقدير خود را در اختيار پيشرفت فناوري قرار دهد بسيار خطرناک و نتيجه اي فاجعه آميز در انتظار بشر خواهد بود . ولي اگر همين بشر با بهره گيري از دين و در وراي آن مفاهيم اخلاقي که شيرازه اصلي دين را در برمي گيرد ، فناوري را تعديل کند و جهت بخشد ودر اختيار خويش قرار دهد ، بسيار مثبت و کارآمد خواهد بود .

نيل پست من ، استاد دانشگاه نيويورک ، جامعه شناس و پژوهشگر مسائل ارتباط جمعي در زمره کارشناساني است که خطر کاربرد فناوري بدون اخلاق را طي آثار ، مقالات و رسالات ، مصاحبه ها و سخنراني هاي خود گوشزد نموده است . اخطار دانشمندان به انسان معاصر براي بازيافت اخلاق ، فرهنگ و وجدان نيز شايد مويد نفوذ و اعلام حکومت صنعت فرامدرن و موجوديت يک شبه ديکتاتور به نام" فناوري اطلاعات " است . که معناي اخلاق ، عاطفه ، آرامش و سلامت روح را در خطر جدي انداخته است .

هم اکنون دنياي سرمايه داري و استعمار نو به دنبال ايجاد منشوري بر اساس اصول اخلاقي خود و دستگاه فکري و نظام مادي بوده تا بتواند وفاقي بر اجراي اصول تعريف شده ايجاد نمايد تا از اين رهگذار خود را نيز از دام باز و آزادفناوري اطلاعات و ارتباطات برهاند و با مديريتي که بر دانش و اطلاعات موجود مي نمايد ، در راستاي وحدت جهاني و يکپارچه شدن جهان به پيش رود و به آرزوي مديريت بر دهکده جهاني دست يابد .

فناوري اطلاعات ، اخلاق ، ارتباط متقابل :

رابطه ميان فناوري اطلاعات و اخلاق ، رابطه متقابل بوده و در اين خصوص دو ديدگاه عمده وجود دارد ، که به بررسي و معرفي هريک از اين ديدگاهها مي پردازيم :

·        نگاه ابزاري ، حفظ موقعيت انساني :

ديدگاه اول متعلق به کساني است که براي حفظ موقعيت و مرتبه انساني ، فناوري را از مسند خود فرونشانده و برآن به ديده ابزار و امکاني در دست بشر مي نگرند . اين گروه معتقدند که اين امکانات گاه همراه با نيت خير و بشر دوستانه و خدا پسندانه استفاده مي شود و در نتيجه آثار مثبت به همراه دارد و گاه با نيات پليد و خصمانه و خودخواهانه به کار مي رود که تيغي است در دست زنگي مست . روشن است که اين تيغ چه آثار و عوارضي به همراه دارد . آثار و عوارضي که متاسفانه در سطح جامعه ما نيز به چشم مي خورد . بر همين اساس فناوري اطلاعات در اين ديدگاه از موقعيتي هم دوش و هم عرض با اخلاق برخوردار نيست تا بتواند در آن تاثير قابل توجهي بگذارد ، يا تاثيري بپذيرد .

·        پديده هاي مستقل ، حفظ تعامل ارتباطي :  

در سوي مقابل ديدگاه ابزار نگارانه به فناوري اطلاعات ، ديدگاهي وجود دارد که بر اساس آن رابطه انساني و مقوله هاي انساني با فناوري اطلاعات بسيار پيچيده تر از آن است که بتوان در قالب هاي محدود ابزار نگاري قرار داد ، فناوري اطلاعات يک مستخدم گوش به فرمان نيست که بدون اذن مولا حتي جرعه اي آب سرنکشد ، فناوري اطلاعات بي طرف هم نيست ، فناوري اطلاعات پديده اي است مستقل که از قوانين مخصوص به خود پيروي مي کند ، جهان امروز نيز برگرفته و تابع اغراض پنهان فناوري اطلاعات است . اگرچه فناوري اطلاعات در کانون بشري مهمان است ، ولي به قدري گسترش يافته که جاي را بر بشر و اميال و پيش فرض ها او تنگ کرده است .

دو بال تکامل :

دو بال تکامل عبارتند از اخلاق و تکنولوژي ، اگر تکنولوژي را بدون اخلاق داشته باشيم ، تکامل براي بشر اتفاق نمي افتد براي اينکه اين دو به صورت دو بال موجب تکامل بشر شوند ، نيازمند به آگاهي از اثرات متقابل اخلاق و فناوري اطلاعات و شناخت صحيح و کامل هر دو حوزه است .

ادامه دارد